Southside & Marchmont

Buiten de toeristische bubbel, maar naast de Old Town

De Southside en Marchmont zijn Edinburgh’s universiteitskwartier — een brede strook van Victoriaanse terraces en flats ten zuiden van de Old Town, waar de Universiteit van Edinburgh zijn belangrijkste campus heeft en de omgeving een studentikoze sfeer behoudt die de Old Town en New Town goeddeels kwijt zijn aan het toerisme.

Het is een prettig contrast: loopafstand van de Royal Mile, maar de straten zijn rustiger, de cafés zijn lokaler, en de mensen hebben geen toeristentassen bij zich. Marchmont — het residentiële kwartier net ten zuiden van de Meadows (de grote grasvlakte die het universiteitsgebied in tweeën deelt) — is een favoriet woongebied voor Edinburgh-studenten en jonge professionals, met een bepalend aantal goede onafhankelijke cafés en delicatessenwinkels langs de Marchmont Road.

Waar	Ten zuiden van de Old Town, over de Cowgate-vallei
Benodigde tijd	Ongeveer een halve dag
Kosten	Gratis te wandelen; Greyfriars-tour en Surgeons’ Hall (£10 voor volwassenen) extra
Aankomst	15 min lopen vanaf de Royal Mile; bussen vanuit het centrum
Geschikt voor	Lokale sfeer, de Meadows, universiteitsgeschiedenis, budgetvriendelijk eten

Greyfriars en de universiteitswijk

Het Greyfriars Kirkyard is een van de indrukwekkendste kerkhoven in Schotland — een overvol kerkhof omringd door zeventiende-eeuwse grafmonumenten, sommige monumentaal, andere versleten tot nauwelijks leesbaar. De kerk dateert uit 1620; het kerkhof bewaard de graven van Edinburgh’s prominentste burgers over drie eeuwen, met name de Covenanters (Presbyterianen die in de zeventiende eeuw ter dood werden gebracht vanwege hun geloofsopvattingen, waarvan velen hier in massagraven liggen na hun gevangenschap in het hoek van het kerkhof).

De Greyfriars Kirkyard rondleiding geeft de historische en religieuze context die je nodig hebt om de grafmonumenten en hun inscripties te begrijpen.

Greyfriars Bobby — het kleine standbeeldje op de hoek van Candlemaker Row en George IV Bridge — herdenkt de Skye-terriër die beweerdelijk jaren bij het graf van zijn baas bleef zitten na diens dood in 1858. Het verhaal is populairder dan betrouwbaar, maar het hond-standbeeldje is een van Edinburgh’s meest gefotografeerde.

National Museum of Scotland

Het National Museum of Scotland op Chambers Street is een van de beste gratis musea in Schotland — en groter en interessanter dan de relatief bescheiden buitenkant doet vermoeden. De Schotse Galleries (zes verdiepingen die de Schotse geschiedenis doorlopen van prehistorie tot de twintigste eeuw) zijn uitstekend gemaakt, met de harp van Mary Queen of Scots, het schaakspel van Lewis, en Dolly het schaap (het eerste gekloonde zoogdier) als hoogtepunten. De verbouwde Victoriaanse Grand Gallery in het midden van het gebouw is een architecturaal hoogtepunt op zichzelf. Gratis toegang; het museum heeft een goede koffie en een lunch-restaurant.

Haggis en Scotch Whisky food tour

De haggis en Scotch whisky food tour vertrekt vanuit de buurt van de Old Town en de Southside en combineert een proeverij van traditionele Schotse gerechten (haggis, neeps and tatties, cullen skink) met whisky-proeverijen — een nuttige introductie tot de Schotse eetcultuur voor bezoekers die het beste willen proeven zonder zelf alle restaurantonderzoek te doen.

Direct naast Greyfriars liggen de Edinburgh Medical School en het Old College van de Universiteit van Edinburgh, in de blokken tussen South Bridge en de Meadows. De binnenplaats van het Old College (toegankelijk voor bezoekers) is een fraai gebouw van Adam, en de Talbot Rice Gallery erin biedt het hele jaar gratis eigentijdse kunsttentoonstellingen. Het universiteitskwartier loopt door langs de Southside in een reeks gebouwen uit de achttiende tot de eenentwintigste eeuw, meestal functionele academische blokken, maar met af en toe een architecturaal pronkstuk.

Nicolson Street en de winkelstrook van de Southside

Nicolson Street loopt vanaf de Bridges naar het zuiden door het hart van de Southside en is waar het meeste commerciële leven is geconcentreerd. Dit is geen toeristenstraat — het is een straat voor studenten en bewoners, wat betekent dat de restaurants, cafés en winkels geprijsd zijn voor mensen met een realistisch budget. Ze verbindt in het noorden met de Old Town via de Bridges (South Bridge en North Bridge zijn dezelfde doorlopende weg op verschillende niveaus) en in het zuiden met de Meadows en Marchmont daarachter.

Het café The Elephant House op George IV Bridge (een korte omweg vanaf Nicolson Street) is beroemd als een van de plekken waar J.K. Rowling zat en de eerste hoofdstukken van Harry Potter schreef. Het is een echte Edinburgh-instelling, klein en sfeervol. Het is ook erg druk door de Harry Potter-connectie, en de kwaliteit van de koffie rechtvaardigt de rijen niet helemaal. Ga vroeg in de ochtend of accepteer een wachttijd. Het uitzicht vanuit de achterkamer, door grote ramen naar Greyfriars Kirkyard met het kasteel erachter, is een van de meest sfeervolle van Edinburgh.

Voor eten in de Southside zonder in de rij te staan heeft het stuk Causewayside en Newington Road ten zuiden van de Meadows een goede concentratie onafhankelijke restaurants — vooral Zuid-Aziatisch en Oost-Aziatisch eten — dat tot de beste prijs-kwaliteitverhouding van de stad behoort.

De Meadows

De Meadows is de grote grasvlakte ten zuiden van de Old Town, omgeven door de universiteitsgebouwen en Marchmont-straten. Op zomerse dagen is het de favoriete plek van Edinburghers voor picnicks, frisbee en het decomprimeren na de stadsdrukte. Een wandeling door de Meadows is een van de meest ontspannen manieren om van de Old Town naar de Southside te reizen.

Het park meet zo’n 20 hectare (50 acres) en wordt in het zuiden begrensd door Melville Drive en in het oosten door Middle Meadow Walk. Het wordt sinds het begin van de achttiende eeuw als openbaar park gebruikt, nadat het eerder een meer was. Op warme avonden vullen de paden zich met wandelaars, zijn de tennisbanen bezet en doen de kioskcafés goede zaken. In juni neemt het Meadows Festival het park een weekend lang over — een buurtevenement met muziek, eetkraampjes en activiteiten dat aanzienlijk lokaler aanvoelt dan de formele Edinburgh-festivals.

Tijdens de Edinburgh Fringe in augustus wordt de Meadows een groot festivalcentrum met meerdere grote locaties in het park. Dat verandert het karakter sterk: rijen, podia en tijdelijke bars vervangen de gewone parksfeer.

Het pad door de Meadows sluit aan op de ingang van Holyrood Park aan de oostkant. Vanaf die ingang is de top van Arthur’s Seat zo’n 50 minuten lopen, zodat een ochtend in de Southside gecombineerd met een middag op Arthur’s Seat een heel haalbare dag is.

Marchmont en de Victoriaanse tenements

Wie vanuit de Meadows Marchmont binnenloopt, via een van de straten die vanaf Melville Drive naar het zuiden lopen, ervaart een van de duidelijkste architecturale beelden van Edinburgh. De tenements hier — Marchmont Road, Thirlestane Road, Spottiswoode Road — zijn gebouwd volgens een consistent patroon van vier of vijf verdiepingen in rood en grijs zandsteen, met grote ramen, gemeenschappelijke trappenhuizen en een bewoningsdichtheid die de straten een blijvend bewoond karakter geeft.

Zo zag het grootste deel van het centrale Edinburgh eruit voordat de New Town werd gebouwd, en zo ziet een groot deel er buiten de toeristische gebieden nog steeds uit. De tenements van Marchmont zijn goed onderhouden, populair bij studenten en jonge professionals, en vaak te zien in vastgoedprogramma’s en Schotse tv-drama’s. Het is ook een echt genoegen om erdoorheen te lopen — solide, fraai en op menselijke schaal.

De Pleasance en festivallocaties

De Pleasance, direct ten oosten van de universiteit aan de zuidkant van de Old Town-rug, is in augustus een van de belangrijkste Fringe-locaties van Edinburgh — een binnenplaatscomplex dat tientallen shows tegelijk huisvest en gedurende de drie weken van het festival tot de belangrijkste comedy- en theaterlocaties van Schotland behoort. Buiten augustus is de Pleasance een studentensportcentrum en pub die rustig als gewone voorziening functioneert.

Een wandeling door de Pleasance geeft een helder beeld van het fysieke Edinburgh onder de festivalinfrastructuur — de gebouwen uit de achttiende en negentiende eeuw, de closes en binnenplaatsen, de mengeling van institutioneel en residentieel die het oostelijke deel van de Old Town kenmerkt. De Pleasance Courtyard in augustus is een van de meest geconcentreerde live-optredenomgevingen ter wereld; in september is het er bijna stil.

Newington en de zuidelijke buitenwijken

Ten zuiden van Marchmont zet Newington het patroon van Victoriaanse rijtjeswijken voort tot Cameron Toll en verder. Newington Road en Minto Street hebben de beste concentratie Zuid-Aziatische restaurants van Edinburgh — vooral Indiaas, Pakistaans en Bengaals, met een bijzondere sterkte in de Punjabi-keuken. Deze restaurants bedienen de studenten- en medische gemeenschap van de Southside en behoren tot de echt voordelige opties van de stad.

De zuidelijkste delen van Newington reiken tot Blackford Hill, een van Edinburgh’s andere vulkanische heuvels, die met 164 meter uitzichten biedt vergelijkbaar met Calton Hill, maar met veel minder bezoekers. De Royal Observatory Edinburgh staat op de top en is op bepaalde data open voor publieke sterrenkijkavonden. De heuvel is bereikbaar vanaf Blackford Avenue en is een prettige wandeling van 45 minuten vanaf de Meadows.

Studentenleven in Edinburgh

De Universiteit van Edinburgh is een van de oudste en grootste universiteiten van Groot-Brittannië, met wortels die teruggaan tot 1583, en haar aanwezigheid geeft de Southside een karakter dat verschilt van de meer op toeristen gerichte New Town en Old Town. De campus is verspreid over de Southside, zodat de universiteit de hele wijk doordringt in plaats van tot één kwartier beperkt te blijven.

Het Old College aan South Bridge is het grandioost gebouw; het George Square-complex (grotendeels herbouwd in de jaren zestig) is het minst aantrekkelijke. De Medical School aan Teviot Place is een omvangrijk Victoriaans gebouw dat het onderwijs huisvestte waardoor Edinburgh in de achttiende en negentiende eeuw een van de belangrijkste medische centra ter wereld werd.

De medische geschiedenis — de lijkenrovers, Burke en Hare, de ontwikkeling van antiseptische chirurgie door Joseph Lister — staat centraal in het dark-tourismaanbod van Edinburgh en wordt uitgebreid behandeld in de gids over de duistere geschiedenis van Edinburgh. Het anatomisch theater waar het belangrijkste medische onderwijs plaatsvond, stond in een gebouw dat niet meer bestaat, maar het gebouw van de Medical School en het nabijgelegen Surgeons’ Hall Museum aan Nicolson Street (met een buitengewone collectie anatomische en chirurgische specimens) geven de fysieke context.

Surgeons’ Hall Museum

De Surgeons’ Hall Museums aan Nicolson Street, beheerd door het Royal College of Surgeons of Edinburgh, behoren tot de meest ongewone en boeiende bezienswaardigheden van Edinburgh. De collecties omvatten chirurgische instrumenten vanaf de zeventiende eeuw, anatomische specimens, pathologiecollecties en een tandheelkundig museum. De geschiedenis van de chirurgie in Edinburgh — Burke en Hare, James Young Simpsons ontdekking van chloroform, Joseph Listers antiseptische technieken — wordt met aanzienlijke diepgang behandeld.

De toegang kost £10 voor volwassenen. Het is niet geschikt voor wie zich ongemakkelijk voelt bij de werkelijkheid van chirurgie vóór de narcose, maar voor wie geïnteresseerd is in medische geschiedenis is het een van de meest informatieve en bijzondere collecties van Schotland. Het is ook aanzienlijk minder druk dan de voor de hand liggende toeristische attracties en toont een kant van Edinburgh’s culturele bijdragen die veel verder reikt dan het kasteel en de Royal Mile.

De Southside-wandeling

Een praktische Southside-wandeling van een halve dag: begin bij Greyfriars (Greyfriars Kirkyard, met tijd voor de rondleiding als de timing past), loop naar het zuiden langs Candlemaker Row en Forrest Road naar het George Square-gebied, ga verder over Nicolson Street langs Surgeons’ Hall naar de Meadows, steek de Meadows over naar Marchmont Road, loop door de tenement-straten van Marchmont en keer dan terug naar het centrum via Middle Meadow Walk en George IV Bridge. Reken op twee tot drie uur inclusief stops.

Deze wandeling kost niets (tenzij je de Greyfriars Kirkyard-tour neemt of Surgeons’ Hall bezoekt) en geeft een grondig beeld van het karakter van de Southside — historisch, academisch, Victoriaans en écht lokaal. Voor bezoekers die eerst een geleide introductie tot centraal Edinburgh willen voordat ze zelfstandig de Southside verkennen, bestrijkt de Edinburgh city highlights-wandeltour de kern van de Old Town en geeft nuttige oriëntatie voor de zelfstandige Southside-wandeling die daarna volgt.

De Southside combineren met de Old Town

De Southside benader je het natuurlijkst vanuit de Old Town — loop vanaf de Royal Mile naar het zuiden via de Bridges of via Candlemaker Row vanaf de Grassmarket, bereik Greyfriars en ga dan door het universiteitsgebied naar de Meadows. Een halve dag Southside die bij Greyfriars begint en via de universiteit, Nicolson Street en de Meadows naar Marchmont loopt, om dan terug te keren naar het centrum, duurt twee tot drie uur en dekt het gebied goed.

Voor eten is de Southside het eerlijke antwoord op de vraag die bezoekers zich zouden moeten stellen over waar te eten in Edinburgh: weg van de Royal Mile, via de routes die studenten en bewoners gebruiken. De Edinburgh eetgids behandelt de beste opties in de Southside.

De Southside sluit in het zuiden aan op Blackford Hill en verder op de Pentland Hills — Edinburgh’s eigen heuvelketen — en is zo het startpunt voor wandeldagen die verder naar het zuiden gaan dan de stad zelf. De Edinburgh outdoorgids behandelt de Pentland Hills als dagwandeling vanuit de Southside, bereikbaar met de bus vanaf het Princes Street-uiteinde van de Old Town naar het Hillend Ski Centre aan de noordrand van de heuvels.

Het Edinburgh International Festival versus de Fringe

De Southside herbergt verschillende van de belangrijkste locaties van het Edinburgh International Festival — de prestigieuzere, samengestelde tegenhanger van de Fringe die in augustus tegelijkertijd loopt. De Queens Hall aan Clerk Street is een van de belangrijkste concertlocaties van het International Festival voor kamermuziek en recitals; het Edinburgh Festival Theatre aan Nicolson Street is een van de grootste theaterzalen van Schotland en toont grote opera-, dans- en toneelproducties.

Het onderscheid tussen het International Festival en de Fringe verwart veel bezoekers. Kort gezegd: het International Festival wordt door een directeur geprogrammeerd, met uitgenodigde gezelschappen die grote producties brengen, grotendeels klassiek georiënteerd. De Fringe is open toegankelijk — iedereen kan een locatie aanvragen en een show brengen. Beide lopen in augustus; beide gebruiken locaties in de Old Town en de Southside; maar ze hebben een heel ander karakter, prijsniveau en boekingsregime.

Voor bewoners van de Southside betekent augustus een concentratie van echt wereldklasse-optredens op hun stoep, gecombineerd met flink meer drukte, rijen en lawaai. De algemene houding is gelaten waardering. Zie de Edinburgh festivalgids om beide te leren navigeren.

Blackford Hill

Ten zuiden van Marchmont, bereikbaar via Blackford Avenue, rijst Blackford Hill op tot 164 meter met panoramische uitzichten over Edinburgh vanaf een standplaats die weinig toeristen vinden, ondanks dat ze volledig toegankelijk en gratis is. De Royal Observatory Edinburgh op de top werd hier in 1896 gevestigd toen lichtvervuiling de sterrenwacht van Calton Hill verdreef, en de groene koepels van de telescopen zijn vanuit een groot deel van Zuid-Edinburgh te zien.

De wandeling van de Meadows naar de top van Blackford Hill duurt ongeveer 25 minuten, met een geleidelijke klim door woonstraten en daarna open heuvelhelling. Het uitzicht vanaf de top is weids: de Pentland Hills direct in het zuiden, Edinburgh uitgespreid in het noorden met het kasteel, de New Town en de zee, en op heldere dagen de Highland-heuvels voorbij Stirling. De heuvel is op elke dag rustiger dan Calton Hill of Arthur’s Seat en geeft een heel ander perspectief op de stad.

De Hermitage of Braid

Grenzend aan Blackford Hill in het westen is de Hermitage of Braid een bebost lokaal natuurreservaat dat de Braid Burn volgt door een steil dal — écht wild aanvoelend ondanks dat het volledig binnen de stadsgrenzen ligt. Het pad loopt onder volwassen bos door, langs een Georgiaans landhuis (nu een bezoekerscentrum met gratis displays over de geologie en dierenwereld van het reservaat), en verbindt verder met de Braid Hills, een tweede, hoger gelegen uitzichtpunt ten zuiden van Blackford met een openbare golfbaan en verdere uitzichten richting de Pentlands.

Blackford Hill en de Hermitage of Braid combineren tot één lus vanaf de Meadows duurt ongeveer twee uur in een rustig tempo en is een van de beste gratis halve dagen in Edinburgh voor iedereen die heuvels, bos en stadsuitzichten wil zonder de Southside te verlaten. Reeën worden af en toe vroeg in de ochtend gezien in de bossen van de Hermitage.

Waar te overnachten in de Southside

De Southside is een verstandige basis voor bezoekers die waarde en een residentiële sfeer belangrijker vinden dan nabijheid van het kasteel. Guesthouses en B&B’s langs Mayfield Gardens en Minto Street — de hoofdweg vanuit Newington naar het zuiden richting de ringweg — zijn doorgaans goedkoper dan vergelijkbare opties in de Old Town of New Town, en de wandeling van 15-20 minuten naar het centrum (of een korte busrit) is prima te doen. Zelfvoorzienende appartementen in de rijtjeshuizen van Marchmont zijn populair bij gezinnen en langere verblijven, waarbij een iets langere wandeling wordt geruild voor aanzienlijk meer ruimte en een echt lokale straat om naar terug te keren.

Southside vs Old Town vs New Town als basis

Gebied	Typisch prijsniveau	Loopafstand naar de Royal Mile	Karakter
Southside/Marchmont	£ (lager)	15-20 min	Residentieel, studentikoos, rustige avonden
Old Town	£££ (hoogst)	0-10 min	Centraal, luidruchtig, veel toeristen
New Town	££ (middel-hoog)	10-15 min	Elegant, centraal, rustiger

Voor een eerste bezoek gericht op het kasteel en de Royal Mile wint doorgaans het gemak van de Old Town. Voor een tweede of langer verblijf, of voor wie een krapper budget heeft, maakt de combinatie van prijs en korte loopafstand van de Southside het een van de meest ondergewaardeerde basissen van Edinburgh. De Edinburgh waar-te-overnachten-gids behandelt de volledige vergelijking per gebied.

Veelgestelde vragen over Southside en Marchmont

Waarom zou ik de Southside bezoeken als ik maar beperkt tijd heb?

Het National Museum of Scotland alleen is reden genoeg — het is gratis, uitstekend en bestrijkt de volledige Schotse geschiedenis. Greyfriars Kirkyard is een 20-minuten stop die je niet elders dupliceert. Samen met een lunch in een Marchmont café geeft dit een halve dag die de toeristische drukte vermijdt.

Is Marchmont geschikt voor een bezoek of is het puur residentieel?

Marchmont is in de eerste plaats een woonwijk, maar heeft genoeg goede cafés, bakkers en delicatessenwinkels om een wandeling te rechtvaardigen. Voor eten: Levels Café op Marchmont Road, Falko Konditorei voor Duits brood en gebak op Morningside Road, en Artisan Roast voor koffie. Geen toeristische trekpleister, wel een aangenaam lokaal gevoel.

Hoeveel tijd heb ik nodig voor het National Museum of Scotland?

Plan minstens twee uur voor een goed overzicht. De Schotse Galleries alleen nemen een uur of meer. Met de Grand Gallery en de thematische galeries (Technologie, Wetenschap, Wereldculturen) kun je makkelijk een hele ochtend of middag besteden.

Wat is de beste route van de Old Town naar Southside?

Lopen via Greyfriars (door de Candlemaker Row of de Cowgate omhoog) is de meest historische route — je passeert Greyfriars Kirkyard vanzelf. Chambers Street loopt dan recht door naar het National Museum. De Meadows liggen een verdere 10 minuten omlaag.

Is de Southside een goed gebied om te overnachten tijdens een Edinburgh-reis?

Ja, vooral voor waarde-bewuste bezoekers of wie meer dan een paar nachten blijft. Guesthouses op Mayfield Gardens en Minto Street, en zelfvoorzienende appartementen in Marchmont, zijn doorgaans goedkoper dan gelijkwaardige opties in de Old Town of New Town, terwijl ze op 15-20 minuten lopen (of een korte busrit) van de Royal Mile blijven. Het is geschikt voor bezoekers die een rustigere avondbasis willen boven midden in het toeristische centrum zitten.

Is de Hermitage of Braid het toevoegen aan een bezoek aan Blackford Hill waard?

Ja — de meeste bezoekers die Blackford Hill beklimmen voor het uitzicht, keren terug zonder de bosrijke vallei direct ten westen ervan te verkennen. De Hermitage of Braid voegt een écht ander, met bomen begroeid landschap toe langs de Braid Burn, met een gratis bezoekerscentrum en de mogelijkheid om door te gaan naar de Braid Hills voor een tweede uitzichtpunt. Samen duurt de lus vanaf de Meadows ongeveer twee uur en kost niets.